anh say mê là phải , Long dè dặt hỏi :

− Thế bây giờ cô tính thế nào ? Cô tìm gặp bố tôi dể làm gì ?

Tuyết đã dự định trước , rành mạch kể :

− Tôi bây giờ lâm vào bước đường cùng rồi , nên mới phải ngữa tay nhờ cậy bố anh. Đẻ xong, tôi sẽ đem con tôi cho các bà sơ , rồi tôi đi làm thuê , làm mướn nuôi thân. Tôi không có dám làm phiền bố anh nữa đâu. Tôi chỉ cần từ đây đến ngày ở cử thôi.

Long hiểu ra , xúc động vì hoàn cảnh dỡ dang của cô gái do bố mình gây nên. Anh thọt tay vào túi nhưng không có đồng bạc nào vì anh không hề dự trù trước , anh dịu dàng bảo :

− Hay là thế này , tại bố tôi không biết là cô có mang với bố tôi , bây giờ cô cứ ngồi đợi đây để tôi chạy về cho bố tôi hay , thể nào bố tôi cũng ra gặp cô.

Tuyết thở phào nhẹ nhỏm :

− Vâng..vâng , trăm sự nhờ anh. Anh đi nhanh hộ tôi một tí nhé , tôi chờ !

Long toan chạy thì Tuyết lại thêm :

− Ấy, ấy , nhược bằng như là bố anh bận quá không ra được để gặp tôi, thì nhờ anh nói khéo tôi chỉ xin ít tiền thôi, để tôi sống qua ngày chờ ngày sinh nở thôi.

Long gật đầu, rồi lập tức chạy lao vào làng , anh vẫn biết ông Phú ham thú trăng hoa , nhưng anh không ngờ anh sắp có một đứa em cùng cha khác mẹ.

Về tới nhà , mồ hôi mồ kê nhễ nhại , anh lại làm hiệu gọi ông Phú ra sau vườn và kể lại từ đầu đuôi , đồng thời giục bố ra gặp , nhưng ông Phú gạt đi :

− Quân láo lếu , nó bảo nó có chửa à ? Đã chắc gì nó có chửa với tao ? Cái thứ mèo mã gà đồng , ngủ hết người này đến người khác. Thấy tao có tiền lại giở trò vòi vĩnh. Kệ mẹ nó !

Thế là ông quay gót vào nhà , Long chạy theo níu kéo:

− Bố ơi ! Không phải con của bố thì đời nào cô ấy mò về tận đây?

ông Phú phất tay :

− Mày ngu lắm con ạ ! Làm cái nghề đào rượu như nó phải biết mánh khoé chứ ! Rồi mày xem, nó sẽ vác cái bụng chữa đi vòi tiền của tất cả mọi thằng đàn ông đã đến cái nhà hát ấy. Gặp ai nó cũng sẽ bảo người ấy. Tao già đầu rồi , tao không có dại.

Long đứng thừ người một lúc rồi nói :

− Nếu thế thì để con chạy ra bảo cho cô ấy biết để cô ấy quay về huyện trước trời tối. Bắt người ta chờ khổ thân. Vả lại cô ấy đã có công mò về tận đây thì...cũng nên biếu cho cô ấy một ít tiền chứ bố !

ông Phú gay gắt xua tay:

− Đã bảo là kệ nó , mày cứ hay mua việc. Tao không ra , mày không ra thì nó sẽ phải về. Chửa biết chừng nó sẽ đi tìm thằng khác để báo tin là có chửa. Tiền bạc tao không tiếc , nhưng giúp nó một lần, nó sẽ ăn quen thấy mùi ăn mãi , phiền phức lắm.

Long còn đang phân vân, thì có tiếng bà Phú gọi :

− Anh Long đâu , mẹ nhờ một tí nào !

ông Phú giục :

− Vào xem mẹ mày cần cái gì.

Long thở dài chạy vào nhà tìm mẹ , bà Phú gắt :

− Con phải ngồi tiếp khách hầu rượu các Quan chứ ! Sao mà cứ thập thò ở dưới bếp là thế nào? Lên nhà trên mau , đừng để người ta chờ !

ông Phú trở lại bàn tiệc , nói cười oan oan với cốc rượu nồng , không mảy may bận tâm với Tuyết đang sốt ruột chờ ông ngoài gốc cây đa. Riêng Long thì rất áy náy nhưng không thể rời bàn tiệc. Ngoài cánh đồng Tuyết hết đứng lại ngồi , nỗi oán hận cả bố lẫn con mỗi lúc một dâng cao, cho đến khi mặt trời lặng , vẫn không thấy ông Phú hoặc Long ra gặp , cô đành thất thiểu thất vọng tìm đường trở về phố huyện.

Thời gian cứ thế mà trôi , suốt cả nữa năm ông Phú tíu tít tiếp khách , lại biết mình sắp làm lớn , nên không lên phố huyện hát cô đầu nữa. Nhưng người tính không bằng trời tính , phút chót tình thế biến chuyển dồn dập. Cái chức nghị viên bị bãi bỏ sau khi ông tốn khá nhiều tiền để lót đường từ làng lên tỉnh. ông buồn đứt ruột vì công danh trắc trở và vì tiếc tiền vung tay quá hào phóng. Có lẽ mả nhà ông không phát về đường Quan lộc nữa.

Ngồi buồn vài tháng sau, ông lại mò lên phố huyện đến nhà hát cũ. Chị chủ nhà ra đón ngậm ngùi bảo ông :

− Gớm , lâu quá mới lại thấy Quan bác quá bộ đến thăm chúng em đấy. Chúng em cứ nhắc đến Quan bác mãi.

ông Phú nghênh ngang bước vào và khinh bạc hỏi :

− Không biết cô Tuyết của tôi bây giờ ra làm sao , chả biết có còn nhớ tôi hay quên bén mất rồi ?

Chủ nhà trố mắt nhìn ông vì tưởng ông nói đùa , giây lâu chị mới kể :

− Ủa , chả lẽ Quan bác chưa biết hay là sao ? Cô ấy nghĩ việc từ khi có mang tháng thứ ba rồi. Em thì chả biết cô ấy phiêu bạt về đâu , mãi sau này mới nghe người ta nói là cô đẻ thiếu tháng ở nhà thương thí ấy , rồi cả hai mẹ con chết rồi.

ông Phú nghe qua chả có phản ứng gì , chủ nhà liền ngâm bốn câu ngữ , tức là bốn câu thơ mỡ đầu bài hát nói của Dương khuê mà ngày trước ông Phú thích nghe mỗi khi nằm kề bên Tuyết.

Lấy ai là kẻ đồng tâm

Lấy ai là kẻ tri âm với nàng

Đêm khuya luống nhưng đàng hoàng

Người đi đâu vắng mà đàn còn đây ?

ông Phú nghe xong , vẩn không tỏ một lời tiếc thương kẻ bạc mệnh. Chủ nhà biết ý nên cũng không nhắc thêm chuyện ấy nữa , mãi đến khi tiển chân ông ra về , chủ nhà mới kể thêm :

− Cái dạo mà cái Tuyết mới có mang , nó có xuống tận làng Vạn yên để tìm Quan bác để báo cho Quan bác biết , nhưng mà nó chờ mãi mà Quan bác cứ lờ đi. Nó về đây khóc cả tuần lễ rối khăn gói ra đi. Từ đấy , em chả gặp nó bao giờ cho đến khi em nghe tin nó chết đấy.

ông Phú khẻ nhíu mày nhưng không nói gì , chỉ biết sau lần ấy ông không lên phố huyện nữa , cũng ít khi nào ông nghĩ đến người con gái bạc số đã từng kề cận nhiều đêm bên ông và cưu mang đứa con bất hạnh của ông. Mãi đến hôm nay , hai cái bóng trắng hiện ra ngoài sân trong đêm , hai mẹ con dắt tay nhau trong sương mù , thất thểu đi ra khỏi cổng nhà ông , mới làm ông giật mình liên tưởng đến chuyện cũ. ông buộc miệng thảng thốt kêu lên nho nhỏ :

− Hay là hai mẹ con nó hiện về báo oán?

Bà Phú đang nằm thiu thiu, ngơ ngác quay lại hỏi :

− Hai mẹ con nào ?

ông Phú không dám tiết lộ chuyện cũ với vợ , nên làm bộ lảng sang chuyện khác , ông thản nhiên nói :

− Bà chưa ngủ à ? Tôi thì tôi mới chợp mắt lại nằm mê ngay lập tức.

Bà Phú ngồi dậy vấn tóc và bùi ngùi nói :

− Tôi thì tôi biết ông còn thức chứ chưa ngủ đâu. Có phải là ông đang nhớ đến con bé gì trên phố huyện , dạo mà ông mê đi hát cô đầu , đúng chưa ? ông ngủ với nó , rồi nó có mang , rồi nó về làng tìm ông mà ông nhất định không ra gặp , có đúng thế không ?

ông Phú kinh hãi hỏi lại vợ :

− Sao...sao bà biết ?

Bà Phú ngậm ngùi thở dài trách bằng giọng có pha nước mắt :

− Tôi thì tôi biết từ dạo ấy cơ ! Thằng Long nó kể cho tôi nghe hết. ông ác lắm , con ông mà ông còn bỏ , con bé bụng mang dạ chửa , lang thang đầu đường xó chợ , không cơm ăn , không áo mặc. Tất nhiên là nó đẻ non rồi , hai mẹ con nó cùng chết đói. ông à ! đàn ông năm thê bảy thiếp là chuyện thường. Sao ông không bảo với tôi một tiếng để tôi giúp nó ? Tôi không có muốn ông thất đức , con gái tôi nó phải gánh chịu.

Ngừng một chút cốt ý để chồng suy gẩm , bà Phú lại tiếp :

− Đấy , thằng Long nó trách ông đấy ! Cho nên hôm nó có dịp lên phố huyện , tôi bảo là nó cố tìm cái con bé ấy để dúi cho nó ít tiền. Nhưng mà nhà chủ đuổi đi lâu lắm rồi, chả biết nó đi đâu?

ông Phú nằm yên không biết nói sao. Giờ này ông