huấn ấy chôn chặt sau gáy, vui vẻ thành thân.

Dinh thự nhà họ vốn có dãy cổng lớn bằng đá điêu khắc chữ cát tường đầy khí thế, rộng năm thước tám tấc, cao bảy thước tám tấc. Tổ tiên vốn tính khiêm nhường nên nơi này chỉ dùng gỗ long não làm vật liệu. Qua cửa chính là sân vườn, không giống những nhà bình thường vốn có phòng khách tiếp nối ngay sau, nhà này lại dẫn vào một cửa bát giác chạm gạch linh lung; bước qua cửa bát giác đó mới thực sự là vào đến gian chính.

Khi Nghiêm Hoa còn rất nhỏ, bà từng nghe mẹ kể rằng nhà mình ban đầu có hai dãy đông tây, lối đi vòng vèo cực kỳ tinh tế. Hoa viên và dòng nước chảy được bố trí tỉ mỉ theo âm dương thiên thời chưa nói đến, chỉ riêng dãy phía đông đã có đủ cửa sảnh, phòng kiệu, đại sảnh và sảnh dành cho nữ quyến, tất cả đều là kiểu cửa sổ xếp mở rộng gian. Đồ đạc trong phòng ngủ của ông bà ngoại bà đều dùng gỗ nam tơ vàng cực phẩm, chưa kể đến bức biển đề của Vương Văn Trị hay bộ bình phong bốn tấm của Trịnh Tiếp tặng. Nói tóm lại, tổ tiên Nghiêm Hoa từng giàu có đến mức đáng nể.

Thế nhưng đến thời bà sinh ra, đừng nói đến sảnh này sảnh nọ, ngay cả một gian phòng rộng rãi cũng chẳng được ở. Gỗ nam tơ vàng bị phá đi làm củi đốt mất hơn nửa, bức biển của Vương Văn Trị bị chém mấy nhát búa rồi mới được chính phủ tu sửa lại, còn bộ bình phong của Trịnh Tiếp thì sớm đã thất lạc chẳng biết phương nào. Cả gia đình bà từ lâu đã bị đuổi xuống hạ lưu suối lớn trấn Phong Hoa — nơi người ta dùng làm nước rửa chân — chen chúc trong một tòa nhà cũ kỹ của công nhân bốc vác để sống qua ngày suốt hai mươi năm.

Dinh cơ lớn của nhà họ Nghiêm hiện nay đã thuộc sở hữu nhà nước. Gia đình Nghiêm Hoa nhận tiền đền bù rồi mua lại khu nhà công nhân bốc vác cùng bốn gian dân cư hai tầng nằm sát bên cạnh. Sân sau của nhà mới chỉ rộng vỏn vẹn ba thước, Nghiêm Hoa từ nhỏ đã quen giẫm lên những bậc thềm đá bám đầy rêu xanh để ra bờ suối lớn giặt giũ, rửa rau. Với cảnh tượng ấy, thật khó mà tưởng tượng nổi cái vẻ sang trọng, thâm trầm của đại viện vọng tộc năm nào.

Tổ tiên bà khởi nghiệp từ tơ lụa, lá trà, sau đó mở chi nhánh đến tận Thượng Hải, rồi dốc sức kinh doanh thêm nhà máy muối, nhà máy xà phòng. Sau này, khi Nghiêm Hoa phải làm việc trong một xưởng xà phòng, suốt ngày tiếp xúc với hóa chất kiềm, bà đã từng oán trách: "Sao đến đời con, đến cái nhà máy tổ tiên cũng chẳng để lại lấy một cái?"

Dù vậy, phúc đức tổ tiên vẫn còn để lại chút ít. Trong mắt những người già ở trấn Phong Hoa, nhà họ Nghiêm vẫn là "lạc đà gầy còn lớn hơn ngựa". Việc nhà bà nhận tiền đền bù của nhà nước đã là chuyện của nhiều năm trước; sau đó còn nghe đồn Nghiêm Hoa được thừa kế một khoản tài sản không nhỏ từ người bà cô Sáu Hoa kiều. Nhờ số vốn đó, nhà họ Nghiêm mới có thể mở rộng kinh doanh và mua nhà trên thành phố.

Mỗi khi có kẻ dò hỏi: "Nghiêm Hoa, bà cô Sáu để lại cho cô bao nhiêu? Có đến con số này không?" — rồi giơ tám ngón tay ra dấu — bà chỉ cười lặng lẽ, nhất quyết không đáp. Loại câu hỏi này, cũng giống như chuyện bà có "sa chân" hay không, đều là những cái bẫy: Nếu đáp không có, họ sẽ bảo vì thế nên bà mới phải bán thân kiếm tiền; còn nếu đáp có, thì với thói đưa chuyện của Lý Cần Phương, tin đồn sẽ biến thành: "Nghiêm Hoa ăn chơi bài bạc phá sạch di sản của bà cô Sáu nên mới phải sa chân để trả nợ nuôi gia đình."

Việc thêu dệt về Nghiêm Hoa luôn mang lại sự an ủi tâm lý cho một số người. Nhưng Nghiêm Hoa không buồn chấp nhặt, và gia đình bà cũng chưa sa đọa đến mức đó. Dẫu tổ tiên chẳng để lại gì nhiều, nhưng cái tôi ngạo kiều chảy trong huyết quản thì vẫn còn đó.

Dù không đi nói xấu ai, Nghiêm Hoa vẫn bị coi là dị loại trong nhà. Chỉ nhìn việc bà dám đứng trước cổng trường tiểu học, trước mặt đám con cháu mà túm tóc đánh nhau với Lý Cần Phương là đủ hiểu. Điều khiến Nghiêm Hoa đau đầu nhất là trong nhà ngoại trừ bà mạnh mẽ, giỏi giang và thông suốt, thì ba người phụ nữ còn lại ai nấy đều yếu đuối như nhau. Cháu dâu bà — Mạnh Hiểu — là một người phụ nữ mềm mỏng đến nhu nhược. Cô từ nơi xa xôi cách tám trăm dặm gả về trấn Phong Hoa chỉ vì cảm động trước sự quan tâm của chồng là Nghiêm Thụy: hồi đại học, mỗi sáng anh đều bưng ly sữa đậu nành cùng hai chiếc bánh bao nhân rau đứng đợi cô dưới ký túc xá. Con gái họ — Nghiêm Hân Di — lại là một cục bột mềm mại, gặp ai cũng chỉ biết nhăn mũi cười, chẳng bao giờ biết nổi nóng là gì.

Nhưng người làm Nghiêm Hoa đau lòng nhất là cô cháu gái Nghiêm Lung. Ở vùng đất không phải thủ phủ, không sẵn đại gia, cũng chẳng thịnh hành giao thương viễn xứ này, việc học vẫn là con đường duy nhất. Nghiêm Lung học hành không quá xuất sắc nhưng cũng đủ để chen chân vào một trường đại học hạng hai; thế nhưng ở nhà họ Nghiêm vốn ba đời không có nổi một sinh viên chính quy, đó đã là chuyện phi thường. Tốt nghiệp ngành thương mại điện tử, Nghiêm Lung đi làm ở Hàng Châu được nửa năm thì quầng thâm mắt đen kịt, sụt tận mười cân thịt, khiến cha mẹ phải lệnh cưỡng chế về nhà để thi công chức.

Nói về vợ chồng anh trai Nghiêm Hoa, bảo họ yêu thương con sâu sắc cũng đúng, mà bảo họ có tính kiểm soát cực đoan cũng không sai. Anh trai bà — Nghiêm Hưng Bang — hễ mở miệng là đem cái mác môn phong thanh quý của tổ tiên ra giáo huấn: "Ngày trước cụ cố của con học Đại học Thánh John, gia đình sợ cụ bị sự phồn hoa cám dỗ nên cố ý mua nhà ở đường Beltran, mỗi tối tám giờ là phải có mặt ở nhà, hành trình đi đâu mỗi ngày đều phải báo cáo với trưởng bối." Còn chị dâu Vương Hồng Quyên thì suốt ngày lo con gái bị kẻ xấu lừa gạt, bắt cóc.

Nghiêm Hoa nghe những chuyện này luôn phải kiềm chế cái lườm nguýt, trong khi Nghiêm Lung lúc nào cũng vâng dạ gật đầu, làm theo răm rắp: đi họp lớp có mấy người tham gia, họ làm nghề gì, gia cảnh ra sao, cô đều khai báo rõ mồn một. Nghiêm Hoa lại xì mũi: "Bố mẹ mày có mua nhà đường Beltran cho mày đâu, cũng chẳng cho mày đi học Thánh John, mày báo cáo hăng hái thế làm gì?"

Nhưng người ta thường nói ở dưới mái hiên phải cúi đầu, Nghiêm Hoa là người phụ nữ ly hôn không con cái sống ở quê nhà, dù có một dãy cửa hàng và hai căn nhà riêng, bà vẫn cần nương tựa và phối hợp với gia đình anh trai. Sợ lời nói sắc mỏng làm tổn thương tình cảm, bà chọn cách giấu kín đa số tâm tư vào lòng.

Xe điện dừng trước cửa, Hân Di đã ăn hết nửa hộp thạch, nửa còn lại dính đầy nước bọt vẫn đang cầm trong tay. Bước qua phòng trước, con bé men theo cầu thang nhỏ hẹp, run rẩy đi lên căn gác xếp. Đẩy cửa gỗ ra, quả nhiên thấy cô út Nghiêm Lung đang vùi đầu vào đống bài tập.

Hân Di từng hỏi Nghiêm Lung: "Cô ơi, cô tốt nghiệp đại học rồi, sao ngày nào cũng phải làm đề thế ạ?"

Nghiêm Lung thật thà đáp: "Vì cô còn phải thi đậu kiếm việc làm, nên phải làm bài chuẩn bị đi thi." Câu trả lời khiến đôi lông mày nhỏ của Hân Di nhíu chặt: "A? Cô đã hai mươi sáu tuổi rồi, nghĩa là từ năm bảy tuổi đến giờ vẫn chưa có việc làm, đã đi thi gần hai mươi năm rồi ạ?"

Câu chuyện này gieo vào lòng đứa trẻ một mầm mống của chủ nghĩa hiện thực. Khi được hỏi lớn lên muốn làm gì, con bé bảo sẽ mở tiệm thạch cạnh quán cà phê của bà cô, lúc rảnh hai bà cháu cùng xem